سيد مرتضى گفت : خدا را ، خدا را ، از اين لقب كه مايهء سخريه و سرزنش قرار مىگيرم ، معافم دار . وزير به دو گفت : به خدا سوگند ، من چنين نامه‌اى به خدمت ننگاشتم جز به فرمان مولايم امير مؤمنان . « 1 » از جملهء القاب شريف مرتضى ، لقب ثمانين [ هشتاد ] است ، از آنجا كه در كتابخانهء شخصى او هشتاد هزار جلد كتاب نگهدارى مىشد ؛ هشتاد آبادى در اختيار او بود كه عايدى آنها را دريافت مىكرد « 2 » و نيز نظير آن دو از ساير متعلقات زندگى ؛ حتى سالهاى عمر شريفش به هشتاد پيوست و وى كتابى به نام الثمانون تأليف كرد . ولادت و وفات او سرورمان شريف مرتضى در رجب سال 355 ه پا به جهان نهاد و در روز يكشنبه 25 ربيع الاول سال 436 ه دار فانى را وداع گفت . اين گفت مورّخان است ، جز اينكه اختلاف ناچيزى در سخن برخى مشهود است كه مورد توجه قرار نگرفته است . « 3 » فرزندش بر او نماز خواند و ابو الحسين نجاشى و شريف ابو يعلى محمد بن حسن جعفرى و سلار بن عبد العزيز ديلمى پيكر شريف او را غسل دادند « 4 » و غروب همان روز در خانهء خودش به امانت به خاكش سپردند . سپس جنازه‌اش به بارگاه مقدس حسينى منتقل و در كنار پدر و برادرش شريف رضى دفن شد . مقبرهء مخصوص آنان در حاير شريف حسينى معروف و مشهور بوده است ، چنان كه در عمدة الطالب و صحاح الاخبار و الدرجات الرفيعة از آن ياد شده است . دربارهء سيد مرتضى سخنان بىاساسى هم گفته شده است ، از جمله : نسبت اعتزال و يا تمايل به اين مذهب را به دو بسته‌اند و يا گويند كه كتاب نهج البلاغة از ساخته‌هاى اوست . از متقدمان مىتوان از ابن حزم و ابن جوزى و ابن خلكان و ابن كثير و ذهبى نام برد و از

--> ( 1 ) . اربعين شهيد ثانى . ( 2 ) . الرسالة الخراجية ، محقق ثانى . ( 3 ) . مؤلّفان عمدة الطالب و صحاح الاخبار نوشته‌اند كه وى در 15 ربيع الاول وفات كرده است ؛ ابن اثير در الكامل مىنويسد : آخر ربيع الاول ؛ در انساب مجدى هم نوشته شده است : آخر سال 436 يا 437 ه ، و از يادداشت شهيد اول نيز روز يكشنبه 26 ربيع الاول فهميده مىشود كه هيچ‌يك مورد توجه نيست . ( 4 ) . رجال النجاشى 193 .